Wildwords – Pagina 16

Haarlemse Hofjeskrant | Lust

Grote consternatie wanneer een nieuwe bewoonster bezoek krijgt uit Amsterdam… van een man.

Lust

Een man op het hofje! Bij toeval had Justina hem gezien. Schichtige ogen, verlopen kop, een echte schooier dus en al meer dan een kwartier in nummer zes. Daar woonde sinds kort een Amsterdamse en waren de luiken gesloten. De gladakkers! Maar Stien hield hen scherp in de smiezen en zat met haar 62 jaar weggedoken achter de stenen pomp.
– ‘Doe jij daar nou?!’
– ‘Jezusmina…’ De gluurster wist maar net de zwengel te grijpen en overeind te blijven. Naast haar stond Beppie van Loon in Begijnse dracht.
– ‘Stil mens, anders horen ze ons.’ Stien knikte veelzeggend naar het poorthuis.
– ‘Pleunie Keller, bedoel je, die nieuwe?
– Met een kerel, ja.’
Geschrokken sloeg het begijntje een kruis, alsof ze achter de groenwitte blinden onbeschrijflijke taferelen ontwaarde. ‘Dat moet onze binnenmoeder weten.

– Nee, blijf hier! Anders gaat hij ervandoor en is het straks mijn woord tegen het hare.’ Ze had Beppie bij de mouw gegrepen en trok haar achter de pomp. ‘En het leek zo’n fatsoenlijke vrouw!
– Van buiten misschien’, bromde Justina. ‘Overal strikjes en lintjes, maar kom je dichterbij, dan zie je de gaten in haar kousen.
– Verbaast me niets!’ Naast het tweetal verscheen Neeltje Snoek, de handwerkster van nummer twaalf, waar anders nooit een woord uitkwam. ‘Op het Damrak woonde ze toch? Vlakbij de Karnemelksteeg? Nou, dan weet je wel hoe laat het is.’
Even bleef het stil. Justina en Beppie hadden duidelijk geen idee.

En het leek zo’n fatsoenlijke vrouw

‘Speelhuizen van het laagste allooi en danskamers! Wat denk je dat ze daar de hele nacht doen?!
– Ehh… dansen? – Ha! Met losgeslagen Oost-Indiesvaarders zeker?!’ Het begijntje keek angstig opzij: ‘Toch niet… drinken?
– Daar begint het mee. Brandewijn en Bredaas bier.’ Neeltje snoof. ‘En goedkope wijn met kandijsiroop.’ Stien sloeg een hand voor haar mond: ‘We hebben een drankorgel op het hofje!
– Nee, zij niet. Alleen haar klanten. Zij moedigt slechts aan, tot ze te lam zijn om te lopen…’
Opeens hielden ze alledrie de adem in. Gebonk vanuit het verdachte poorthuis. Er was iets omgevallen. – ‘En dan?’ fluisterde Beppie nauwelijks hoorbaar. ‘Waarom voert zij hen in hemelsnaam dronken?’ Neeltje kreeg bijna medelijden door zoveel naïviteit: ‘Wat denk je… Amour.’ Justina sloeg op haar dij: ‘Ik wist het! Vanaf het eerste moment voelde ik het! Die overdreven vriendelijkheid, dat valse toontje! Zo verleidt ze hen natuurlijk.’ Maar Beppie schudde haar hoofd: ‘Amour, hoezo amour?!’ Neeltje tuitte haar lippen als een klein kind: ‘Hou je van mij, lieverd?’ In haar woorden klonk een onvermoede hartstocht. ‘Geef me dan een aandenken, schatje. Een kettinkje of wat dukaten om jouw liefde nooit meer te vergeten. – En als ze niets krijgt, dan pakt ze het zelf wel,’ onderbrak Justina haar en keek grimmig naar de gesloten ramen: ‘Dan wordt zo’n heerschap uitgekleed tot op het bot. Daar zie ik haar ook nog wel voor aan. – Ach, kom nou toch!’ Onbeheerst veegde Beppie de witte kap van haar hoofd: ‘Pleunie is minstens vijftig en niet om aan te zien! – Nou en?! Geen vent die daarom maalt, hoor, na zeven pullen bier!’ Niemand leek zich af te vragen hoe een kantkloster aan zulke kennis kwam. ‘Ga maar na, Bep. Het kan bijna niet anders,’ beweerde Stien in alle redelijkheid. ‘Waar heeft zij al die jaren dan van geleefd? En waarom moest ze zonodig naar Haarlem? Werd ze in Amsterdam misschien te vaak herkend?’ Beppie liet de woorden op zich inwerken. – ‘Hoe lang is die gast al binnen? – Bijna een half uur.’ Haast triomfantelijk draaide Neeltje zich naar haar buurvrouw: ‘Zie je wel, een beroeps.’ Dat was voor Beppie de druppel. ‘Dit laten we toch niet zomaar gebeuren?!’ Ze deed geen enkele moeite meer haar stem te dempen: ‘Ons hele hofje wordt te gronde gericht door die Babylonische*cocotte*! Met haar afschuwelijke, godslasterlijke…’ Ze keek naar haar buurvrouwen, maar die waren afgeleid – ‘… weerzinwekkende…’ – door Pleuni Keller die zojuist het hofje was binnengekomen. ‘Goedemorgen dames’, klonk het op z’n Amsterdams, ‘alles in orde?’ Het drietal leek wel versmolten met de stenen pomp. ‘D’r zit een man in je huis. – Hm-hm, een schrijnwerker, omdat m’n bedstee zo kraakt.’ In de deuropening was inderdaad een oude meester verschenen en Pleuni snelde toe om hem te bedanken. Onder de verbouwereerde blikken van de achterblijvers. ‘Ja, nou hoorde ik het ook,’ knikte Beppie, ‘echt zo’n vals toontje’.

Haarlemse Hofjeskrant | Genade

Een jonge priester verschijnt aan het sterfbed van Dirc van Bakeness om hem de laatste sacramenten toe te dienen.

Genade

‘Waar is pastoor Roelofs?’ Geschrokken staart Katrijn naar de jongeling op de stoep die buiten adem zijn voorhoofd afveegt en zijn witkanten priesterkleed fatsoeneert. ‘Een hoogmis. Hij moest…’ De dienstmaagd heeft zich al omgedraaid. ‘O, lieve God!’ Met twee, drie treden vliegt ze de natuurstenen hoofdtrap op. En Thomas achter haar aan. Langs eikenhouten ornamenten en wandtapijten uit Vlaanderen, onder het glas-in-loodraam met drie Andreaskruizen. ‘Is hij… Is hij al…’ Met éen hand klemt de pas gewijde priester een riemtas tegen zich aan en probeert de meid bij te houden. Een nauwe gang door, norse portretten voorbij en dan een donkere kamer binnen. ‘Hij is toch niet…’ Thomas valt plotseling stil. Gedaanten in het schemer kijken om. De bejaarde Lijsbeth Florisdochter leunt zwaar op haar oudste zoon: ‘Waar is vader Roelofs?’ Katrijn schudt haar hoofd en de jeugdige priester schuifelt naar voren. Nerveus pulkend aan zijn zwarte stola. Naar het hemelbed overdekt met wollen lakens. En daartussen… een uitgeteerd lichaam, melkwit en zo broos, bijna doorzichtig. ‘Is hij…’ Zonder te antwoorden stapt de jongste zoon opzij en Thomas knielt neer. ‘Gloria Patri et Filio et Spiritui Sancto.’ Koortsig speurt hij naar enig levensteken, terwijl hij vier paar ogen voelt branden. ‘Moet u niet… – Ja, ja, natuurlijk.’ Met trillende vingers haalt Thomas een koperen vaatje tevoorschijn. ‘Per istam sanctam unctionem…’ Hij zalft de samengevouwen handen met Heilige Olie. ‘Indulgeat tibi Dominus…’ Eenzelfde kruisje op het omzwachtelde voorhoofd. ‘Vader, wordt mijn ziel gered?’ Thomas deinst achteruit en een doffe blik volgt hem. ‘Zal mijn geest rust vinden?’ Stilte. Buiten komt een melaatse met zijn ratel voorbij. ‘Absoluut, Dirck!’ Gloedvol buigt Lijsbeth zich naar haar man: ‘Jij hebt jouw talenten verzilverd in dit leven. Hoelang was jij geen deken van het Kerstmisgilde? En oudste schepen? Niemand heeft meer bereikt in Haarlem dan jij.’ Ze legt haar hand tegen zijn wang. ‘Maar de eersten zullen de laatsten zijn, niet priester?’ Met onrustige ogen zoekt de grijsaard steun bij Thomas en die stamelt: ‘Oprecht berouw verschoont iedere zonde. – Mijn vader heeft nooit iets misdaan!’ De jongste zoon is opgesprongen. ‘Jan, alsjeblieft! – Tegen niemand! Behalve misschien die bastaard van Oosterwijck. Maar die vroeg erom, toch?!’ Zijn broer grijpt de knokige hand die in het laken klauwt: ‘Papa, toon berouw in Godsnaam en vraag vergiffenis!’ De oude Dirck hapt piepend naar lucht. ‘Woorden… woorden…’ Zijn zoon drukt een onstuimige kus op beide polsen. ‘Zo wordt u verlost van alle schulden. – Die heeft hij niet!’ Machteloos slaat Jan tegen een bedstijl. ‘Doen… Ik moet iets…’ Het bevende lijf tracht zich op te richten. ‘Dirck, nee!’ Verschrikt schiet Lijsbeth toe. ‘Anders neemt hij me mee… – Wie, papa, wie?’ Met opengesperde mond kijkt Dirck de duistere ruimte rond. ‘Voel je die kilte niet…’ Iedereen luistert. Onbewust tast Thomas naar zijn bidsnoer. ‘Hoor ‘m sluipen… – Heilige Maagd Maria,’ huivert Katrijn. ‘Daar komt hij weer… loeren… en plukken…’ In doodsangst omklemt Dirck zijn oudste kind. ‘Libera nos, Domine, ab omnibus malis! – Troost hem dan,’ smeekt Lijsbeth in tranen. ‘Beloof dat hij behouden blijft.’ Thomas slaat een kruis: ‘Alles ligt in Gods Hand.’ Een kaars flakkert. Uitgeput zakt Dirck weer terug. ‘We zullen bidden voor uw zielerust, papa. En de paupers van Haarlem ook. Toch, priester?’ Thomas aarzelt. ‘Of zijn die hun aalmoezen alweer vergeten? – Ze krijgen onderdak.’ De jongeman kijkt verwonderd opzij. ‘Een gebouw aan de Krocht en de Albstraat… Coen Cuser van Oosterwijck heeft het geschonken.’ Een moment van ontzetting. ‘Die smeerlap!’ Jan trilt van woede. ‘En een stuk pachtgrond onder Houtrijck om het te bekostigen. – Die schoft!’ Buiten zichzelf beent de jongste zoon door het vertrek. ‘In ruil moeten de bewoners bidden voor hun weldoeners tijdens hun dagelijkse mis.’ Lijsbeth kijkt hem aan: ‘Vader Roelofs?’ Thomas knikt. ‘Zelfs nu wil die ploert van Oosterwijck nog de beste zijn.’ Verslagen zinkt Jan neer. ‘Dat armenkoor zal ons gebed overstemmen,’ stamelt zijn broer. ‘Zo vindt papa nooit genade.’ In stilte verzamelt Katrijn de vuile zwachtels: ‘Ik moet… de keuken.’ Ze laat het gezin roerloos achter rond het bed. Buiten kleppert weer een ratel. Thomas aarzelt: ‘Misschien… er is een manier…’ Hij geeft Lijsbeth een document uit zijn tas: ‘Kijkt u zelf maar…’ Als hij is vertrokken, komt Jan overeind: ‘Wat staat er?’ Zijn moeder laat het papier zakken en kijkt hem bedachtzaam aan: ‘Een schets… acht en tweemaal zes… de Dirck van Bakenesse Cameren.’

Haarlemse Hofjeskrant | Erfenis

De regenten hebben een uitbundige begrafenis voor de overleden Cornelia geregeld, toen bekend werd dat zij een fortuin aan het hofje zou nalaten.

Een zoete dood

‘Cornelia Hartesuyker was een braaf besje. Een sieraad voor ons hofje!’ Regent Jeronimus Klarenbeek pauzeerde even alsof de emoties hem teveel werden, hoewel hij het lieve mens nog nooit had ontmoet — niemand van het regentencollege trouwens, maar toch waren ze allemaal naar haar begrafenis in de Nieuwe Kerk gekomen. Zelfs regentes Magdalena Penninck had met droef gezicht aan het graf in de zuidertrans gestaan en was vergeten hoe de andere bewoonsters zich wekenlang bij haar hadden beklaagd: ‘Cornelia behoeft zoveel zorg, wij kunnen het niet meer aan. Stuur haar alstublieft naar het Diaconiehuis!’ Maar zover was het gelukkig nooit gekomen. ‘Een engel is van ons heengegaan.’ Jeronimus hief eerbiedig zijn glas naar de hemel, alsof hij Cornelia daar nog zag zweven — of misschien keurde hij wel de wijn, en alle toehoorders aan de lange tafel in de hoftuin mompelden instemmend, terwijl nieuwe flessen werden opengetrokken en plakken krentenbrood rondgedeeld. Wijn en krentenbrood, toemaar! Jarenlang waren de preuves niet meer verhoogd: drie stuivers per week — hoe moest je daar in Godsnaam van rondkomen? Bovendien hadden ze dit jaar de traditionele zak met zout niet gekregen en moesten hun huisjes worden verwarmd met een zielig hoopje turf. Geen wonder dat de regenten zich de laatste maanden nauwelijks meer in het hofje hadden vertoond. En nu ineens krentenbrood en geen bier zoals gewoonlijk, maar wijn! Voor een armzalig schepsel dat tijdens haar leven nooit iemands aandacht had getrokken. Behalve in haar stervensuur dan. Want toen had Cornelia gefluisterd tegen opzichteres Geertje Dekker: ‘Een legaat… tweeduizend gulden… een tuintje… tachtig roeden… in het Rozenprieel.’ En op haar laatste ademtocht: ‘… alles voor het hofje…’ Natuurlijk was Geertje meteen naar de regenten gesneld, waar het nieuws van Cornelia’s verscheiden met gepaste treurnis werd ontvangen, maar zodra de opzichteres was vertrokken, konden de heren een jubelstemming nauwelijks onderdrukken. ‘Tweeduizend gulden!’ — ‘En een flinke lap grond!’ Na alle jaren van stijgende kosten en onmogelijke bezuinigingen, was zo’n meevaller meer dan welkom. ‘Eindelijk kunnen we de glas-in-lood ramen vervangen!’ — ‘En de oudjes, geven we die nog iets?’ — ‘Natuurlijk! Een zakje zout.’ Terwijl de begrafenismaaltijd nog in volle gang was, gebaarde Jeronimus naar Geertje om alvast te beginnen met de ontruiming van het vrijgekomen huisje. Niet dat hij oneerbiedig wilde lijken, maar hoe eerder hij het legaat in handen had, hoe liever. Magdalena kwam naast hem staan — toch bang dat haar gerespecteerde medebestuurder er met het fortuin vandoor zou gaan. Opeens een opgetogen geroezemoes. Een dampende rollade werd op tafel gezet. ‘Vlees! Echt vlees!’ Even waren de bewoonsters de treurige aanleiding vergeten en schoven vrolijk hun borden naar voren. Verwonderd keek Jeronimus naar de regentes naast hem, maar die haalde haar schouders op: ‘Och, moet toch kunnen, een keertje?’ In de deuropening voor hen was Geertje verschenen met een bundel wasgoed en een stapeltje zwarte jurken. ‘De rest hoort bij het huis.’ Haar woorden leken niet meteen door te dringen. ‘Maar… was er niet meer?’ — ‘Jawel, nog éen jurk, maar daarmee ligt ze in haar kist.’ Ongeduldig stormde Jeronimus de woning binnen om het zelf in ogenschouw te nemen, terwijl Magdalena nauwkeurig de kleding in Geertjes handen uitploos of daar geen papieren waren verborgen. ‘Er moet toch geld zijn of tenminste een eigendomscontract?’ Jeronimus beklopte de ruwe planken van de bedstede en vloog de steile trap op naar zolder. Ondertussen was ook Magdalena binnengekomen en keek verafschuwd om zich heen. Wat een naargeestig hol! De muren waren beschimmeld en het tochtte aan alle kanten. Hoe kon je hier leven? Ontgoocheld sjokte Jeronimus weer naar beneden en zakte op een kruk neer: ‘Geen rooie rotcent. Dat mens kletste maar wat.’— ‘Misschien door de koorts?’ Een ogenblik zwegen beiden verslagen — en dit keer oprecht. ‘O, mijn hemel, hoeveel geld hebben we niet uitgegeven aan die begrafenis? Een kist, een doodskleed, een koets!’ De regent wreef vermoeid in zijn ogen. ‘Zelfs een feestmaal ter ere van dat secreet! Vlug, laten we het vlees weghalen!’ Maar Magdalena bleef voor het raam staan kijken naar de oudjes in de tuin die werden aangespoord door Geertje om het overgebleven voedsel mee te nemen. Opeens voelde de opzichteres zich bespied. Ze draaide zich om naar de regentes achter het raam. En die moest glimlachen.

Doen, hoor!

Dan kan hij zo’n beetje van iedere brug zijn gevallen. Kennedybrug, Wilhelminabrug, Hoge Brug…
Hij gaat achter het stuur zitten en trekt het portier dicht.

WOLFS (CONT.)

Wat denk jij?
EVA trekt haar portier dicht en knikt omlaag.

EVA

Nieuwe laarzen?