13 in de oorlog | Aflevering 7 | Scène 29 t/m 34

In een mengeling van archiefbeelden, drama-scènes en presentatie op locatie wordt een dropping in de Tweede Wereldoorlog getoond. Els moet op de uitkijk staan, terwijl andere verzetsstrijders de gedropte wapencontainers verzamelen.

DRAMA: EXT. BOS – NACHT


Bloednerveus staat ELS in het bos aan de rand van het weiland en kijkt om zich heen.

HENK

En als je iemand ziet, wie het ook is, meteen waarschuwen.
ELS knikt met een gespannen gezicht.

ELS

Ik maak me meer zorgen over dat vliegtuig.

HENK

Ach, voordat de moffen hier zijn, zijn wij ‘m allang gesmeerd.

ELS

Ik bedoel die wapens. Straks krijgen we die op ons kop.
HENK lacht en omhelst ELS ter geruststelling. Daarna sprint hij op een drafje weg en kijkt ELS hem na.

ARCHIEF: EENZAAM VLIEGTUIG


Tegen een donkere nachthemel boven Nederland komt een bommenwerper aangevlogen. Een doordringend geronk.

PRESENTATRICE (V.O.)

Op de afgesproken tijd moet het vliegtuig boven het droppingsgebied verschijnen.

DRAMA: EXT. WEILAND NAAST BOS – NACHT


HENK staat midden op het weiland en bedient de seinlamp.

PRESENTATRICE (V.O.)

Dan wordt er met een seinlamp een teken gegeven.
Het vliegtuiggeronk wordt luider en luider.

LOCATIE: EXT. WEILAND

PRESENTATRICE

Het vliegtuig scheert op zo’n 200 meter boven de grond en gooit aan parachutes zijn lading naar beneden.

ARCHIEF: DROPPING VANUIT ENGELS VLIEGTUIG


Een wapendropping vanuit een Engels vliegtuig.

PRESENTATRICE (V.O.)

Die bestaat vaak uit wapens en springstof, maar soms komen er ook geheim agenten mee, die voor de regering in Londen moeten spioneren.

DRAMA: EXT. WEILAND NAAST BOS – NACHT


Met een aantal VERZETSMENSEN rent HENK over het donkere weiland in de richting van een container met parachute.

PRESENTATRICE (V.O.)

De verzetsmensen moeten alles dan snel inladen en wegwezen, voordat ze kunnen worden betrapt.
Haastig knoopt HENK de parachute van de container los.

HENK (TEGEN VERZETSMAN)

Doe die lampen maar uit.
Plotseling worden enorme schijnwerpers aangezet en de hele omgeving baadt in een zee van licht. Geschrokken zitten de VERZETSMENSEN als hazen gevangen in het licht.

MANNENSTEM (DRIES)

Iedereen staan blijven en handen omhoog!

VERZETSSTRIJDER

DE MOFFEN! WE ZIJN VERRADEN!
Hij begint te rennen richting bos, maar… DOEG-DOEG-DOEG! Hij valt neer door een salvo uit een machine-pistool.

MANNENSTEM (DRIES)

Jullie kunnen geen kant meer op.
De overige VERZETSMENSEN steken aarzelend hun handen in de lucht. Triomfantelijk stapt DRIES KOOIMAN in het uniform met pet van de Sichterheitsdienst naar voren en een ogenblik is zijn gezicht duidelijk zichtbaar.

ELS

O God…
In het bos verderop draait ELS met een geschrokken gezicht weg achter een boom. Zij heeft DRIES herkend.

13 in de oorlog | Aflevering 6 | Scène 39

Om te ontkomen aan deportatie wil Kaat met haar zus en ouders onderduiken in het huis van haar beste vriendin. Maar door de angst voor repressailles is medemenselijkheid allang niet meer vanzelfsprekend.

DRAMA: HUIS GERDA — WOONKAMER


De twaalfjarige scholiere GERDA staat met een bleek gezicht naast haar vader ARNOLD VELDMAN die resoluut zijn hoofd schudt:

ARNOLD

NEE! NEE! NEE! Ik zet mijn gezin niet op het spel!
Aan de andere kant van de kamer staat een bedeesde KAAT.

KAAT

Maar we weten niemand anders en ik dacht… Gerda….
Ze kijkt vragend naar GERDA, maar die staart naar de grond.

ARNOLD (TEGEN KAAT)

Hoe DURF je hier te komen?! Je brengt ons allemaal in gevaar!

KAAT

Al is het maar voor een weekje, alstublieft! We zullen heel stil zijn.
ARNOLD beëindigt het gesprek en draait zich af.

ARNOLD

Gerda, laat jij Kaat even uit?
Rood van schaamte en zonder oogcontact loopt GERDA naar KAAT en leidt haar richting gang.

GERDA(onhandig)

Hier, wat snoepjes voor onderweg…

KAAT

In godsnaam! Je mag mijn cello hebben, als we maar mogen blijven.

ARNOLD

Ha! Jullie denken echt dat je alles kunt kopen.

KAAT

Jullie Joden?
ARNOLD kijkt haar vragend aan.

KAAT

Jullie Joden denken dat je alles kunt kopen, dat bedoelt u toch?
Drukkende stilte. Dan doet KAAT met trotse blik haar jas aan met de Jodenster en loopt naar de deur. Opeens:

GERDA

Tuurlijk mogen jullie blijven.
Ze werpt een snelle blik naar haar vader die beschaamd naar de grond staart. En dan weer naar KAAT.

GERDA

Een week. En dan zien we wel verder.

13 in de oorlog | Aflevering 5 | Scène 42 t/m 44

Nadat opa Mulder is opgepakt, weigert hij de naam van de koerier te noemen die verzetskrantjes bij hem heeft achtergelaten – omdat het zijn kleindochter is. Daarom krijgt hij de doodstraf.

LOCATIE: INT. SCHEVENINGSE STRAFGEVANGENIS – GANG


De PRESENTATRICE loopt door de gang van de gevangenis in de richting van de dodencel.

PRESENTATRICE

Johannes Hoogendoorn wordt op 10 maart 1944 ter dood veroordeeld en naar een dodencel gebracht, waar hij zijn laatste dagen doorbrengt.
Ze staat bij cel nummer 601, waar bloemen zijn neergelegd en een boek ligt.

PRESENTATRICE

Je kunt de cel nog steeds bezoeken.
Ze opent het boek en zoekt de naam van Hoogendoorn. Daarna leest ze de teksten op de muren voor: spreuken, oproepen, data van executie.

PRESENTATRICE

Hier zaten ook de achttien verzetsstrijders en stakers opgesloten die als eersten door de Duitsers werden doodgeschoten. Daarover is een gedicht geschreven.
Ze vouwt het gedicht open en begint te lezen.

PRESENTATRICE

Een cel is maar twee meter lang en nauw twee meter breed…

DRAMA: EXT. DUINEN


Sjokkende voeten door het duinzand.

PRESENTATRICE (V.O.)

Wel kleiner nog is het stuk grond, dat ik nu nog niet weet…
De voeten zijn tot stilstand gekomen en maken een draai.

PRESENTATRICE (V.O.)

Maar waar ik naamloos rusten zal, mijn makkers bovendien…
Via de benen, de geboeide handen en het gescheurde overhemd komen we bij het gehavende gezicht van OPA MULDER. Stilte.

PRESENTATRICE (V.O.)

Wij waren achttien in getal,
geen zal de avond zien.

DUITSE STEM (O.S.)

LEGT AN!
OPA kijkt omhoog naar de lucht.

LOCATIE: EXT. SCHEVENINGEN – WAALSDORPERVLAKTE

De helderblauwe lucht boven de Scheveningse duinen.

DUITSE STEM (O.S.)

FEUER!
DOEFF!!!… DOEFF!!… DOEFF! Het geweersalvo weergalmt tussen de toppen van de duinen. Als de camera omlaag-zakt, staat de PRESENTATRICE bij het monument voor gefusilleerde verzetsstrijders.

PRESENTATRICE

Hier brachten vele landgenoten het offer van hun leven voor uw vrijheid.

13 in de oorlog | Aflevering 4 | Scène 25

Pieter Vos is aangespoeld in Engeland, maar in plaats van een gastvrije ontvangst, wordt hij langdurig verhoord omdat de geallieerden willen voorkomen dat er spionnen het land binnen komen.

DRAMA: INT. PATRIOTIC HOUSE — VERHOORKAMER


Een sombere kamer in een oud scholencomplex: het Patriotic House in Wandsworth. Vermoeid en geprikkeld zit PIETER in een felle lamp achter een tafel.

PRESENTATRICE (V.O.)

De Engelsen zijn vastbesloten om de Duitsers tegen te houden en nemen geen enkel risico. Uit angst voor spionnen worden de Engelandvaarders soms wekenlang ondervraagd.
De ondervrager blijft steeds buiten beeld.

ONDERVRAGER (O.S.)

Pieter, was het toch? Pieter Vos?

PIETER

Ja. Ik had papieren, maar die zijn… De zee. Ik ben ze kwijtgeraakt.

ONDERVRAGER (O.S.)

Net als die zogenaamde vriend van je?
PIETER zucht en herhaalt voor de zoveelste keer:

PIETER

We waren al twee dagen onderweg en toen begon het zo te waaien. Mijn peddel was gebroken en Louis—
Hij breekt zijn zin af en slaat een hand voor zijn ogen.

ONDERVRAGER (O.S.)

Fascinerend, hoor. Je persoonsbewijs raak je kwijt, een vriend verdwijnt zomaar… Alleen een duif heb je nog bij je. Een postduif nog wel…
Gefrustreerd laat PIETER zich terugvallen in zijn stoel.

ONDERVRAGER (O.S.)

Waarom, ‘Pieter Vos’? Wat voor boodschap wilde je terugsturen? Hoe sterk de luchtafweer is? Of waar de Engelse vloot ligt?

PIETER

IK BEN GEEN SPION! WAAROM GELOOFT U ME NOU NIET?! IK WIL ALLEEN MAAR NAAR DE KONINGIN EN DAARNA VECHTEN TEGEN DE MOFFEN! VERDER NIETS!
Stilte.

ONDERVRAGER (O.S.)

Dus jij beweert dat je ‘Pieter Vos’ bent?
PIETER zucht en laat zich terugvallen in zijn stoel.

13 in de oorlog | Aflevering 3 | Scène 52 en 53

Na de invasie en snelle opmars van de geallieerden in de zomer van 1944 breekt paniek uit onder de NSB-ers. Ook familie De Ruiter wordt aangespoord om te vluchten voor het te laat is.

DRAMA: INT. NIEUWE HUIS DE RUITER – TRAP & GANGEN

MARINUS (O.S.)(roept)

CORRY! CORRY! CORRY! In paniek haast CORRY zich door de gangen van het huis.

DRAMA: EXT. VOORDEUR & TUIN

CORRY rent naar buiten waar MARINUS met een koffer ongeduldig staat te wachten.

MARINUS

We moeten wegwezen! Als ze je te pakken krijgen, dan hangen ze je op! Net als in Frankrijk en België! CORRY rent weer naar binnen.

CORRY (O.S.)

VADER! VADER!

MARINUS(roept)

Neem alleen wat handbagage mee. CORRY rent weer naar buiten, terwijl ze een jas aantrekt.

MARINUS

We moeten de trein halen! VADER DE RUITER verschijnt in de deuropening.

CORRY

Kom, vader, naar Duitsland.

VADER

We hebben niets te verbergen. Ik blijf hier. CORRY valt stil.

MARINUS

Corry, alsjeblieft.

CORRY (TEGEN MARINUS)

Het spijt me, Marinus. Een korte stilte. Dan snelt MARINUS ervandoor.

13 in de oorlog | Aflevering 3 | Scène 9 en 10

Met zijn aanstekelijke enthousiasme maakt Marinus de vader van zijn vriendin Corry warm voor de enige politieke partij die Nederland uit de crisis zal kunnen krijgen.

ARCHIEF: ONGESCHOOLDE ARBEIDERS PLAATSEN EEN BOOM

PRESENTATRICE (V.O.)

Het aantal werklozen daalt nauwelijks. Veel mensen geloven niet meer dat de regering de economische crisis kan oplossen en hebben hun hoop gevestigd op een andere politieke partij.

DRAMA: INT. HUIS DE RUITER — WOONKAMER — AVOND


Het bevlogen gezicht van MARINUS.

MARINUS

De NSB! Alleen die kan ons land nog redden!
Hij zit aan tafel tegenover een stralende CORRY, terwijl MOEDER een dienblad met thee en biscuits neerzet.

MARINUS

Want die denkt niet alleen aan zichzelf, zoals alle andere partijen. De NSB wil juist het beste voor Nederland.
Hij begint opeens te zingen.

MARINUS(zingt uitbundig)

Wij willen Holland houen,
Ons Holland, fier maar klein!
CORRY schiet in de lach door zoveel bevlogenheid.

MARINUS

Wij blijven ’t hou en trouwe—
Vermoeid en besmeurd komt de VADER van CORRY binnen.

VADER(geamuseerd)

Wat een vrolijke boel.
MARINUS gaat snel staan.

MARINUS

O, u had ons moeten horen tijdens de Kerstmarsch, meneer De Ruiter. Toen hadden we vlaggen en trommels.

CORRY

Kijk vader, biscuitjes van Patria.

MARINUS

Waarom gaat u eigenlijk niet bij de NSB? Mijn vader zit er ook bij. En meester Lagerwei van het Lyceum. En bakker Steenhout…
VADER gaat zitten en krijgt thee met biscuit van CORRY.

VADER (TEGEN CORRY)

Dankjewel, m’n kind.

MARINUS (VERVOLGT)

Heus, de Nationaal Socialistische Beweging is de redding van Nederland!

13 in de oorlog | Aflevering 6 | Scène 29 en 30

Midden in de nacht wordt de familie Van Gennep overvallen door een Duitse razzia. Ze maken zich gereed om te worden gedeporteerd naar het Oosten.

DRAMA: INT. HERENHUIS VAN GENNEP — SLAAPKAMER KAAT


Met wijd opengesperde ogen schiet KAAT overeind van haar kussen. Het is donker en buiten klinkt rumoer.

VADER (O.S.)

Het is zover.
Vanuit de deuropening kijkt VADER de kamer binnen.

VADER

Doe je kleren aan en neem je koffer mee.
Hij verdwijnt weer. Op de achtergrond is MOEDER te horen:

MOEDER

O GOD! O GOD NEE!
In haar pyjama schiet KAAT uit bed en begint zich met bevende handen aan te kleden.

PRESENTATRICE (V.O.)

Omdat steeds minder Joden zich vrijwillig melden, komen de Duitsers hen ophalen in grote razzia’s. Hele wijken worden afgezet en huis voor huis doorzocht.
In haar kleren en met een koffertje verlaat KAAT de kamer.

DRAMA: INT. HERENHUIS VAN GENNEP — HAL


KAAT komt de trap af en loopt de gang in, waar ROOS en haar OUDERS al met koffers klaarstaan om te worden opgehaald. MOEDER trilt over haar hele lichaam.

DUITSE STEM (O.S.)

WERNER! IM ZWEITEN WAGEN ABFÜHREN!

ROOS (TEGEN KAAT)

Ze zijn nu bij De Haan op nummer vierendertig.

MOEDER

IK WIST DAT DIT ZOU KOMEN! IK WIST HET!

VADER (resoluut)

Therees, alsjeblieft. De kinderen.
KAAT kijkt voorovergebogen door de brievenbus naar buiten.

KAAT (VOOR ZICH UIT)

O, ze hebben Daniël. En z’n broertje! Die heeft z’n knuffel mee.

VADER (TEGEN MOEDER)

Laten we gewoon kalm blijven en doen wat ze zeggen.

KAAT

En meneer Polak van de hoek. Die wordt opgetild.
Met gesloten ogen drukt MOEDER haar hand tegen haar mond, maar ze krijgt haar angstkreunen niet onder controle.

ROOS

Dat is nummer veertig. Nog twee huizen.

VROUWENSTEM (O.S.)

NEE! NEE! RAAK ME NIET AAN! NEE!
Doodse stilte in de gang, als ze naar het hysterische geschreeuw van hun BUURVROUW luisteren.

DUITSE STEM (O.S.)

AUFHÖREN! DU BLÖDE SCHLAMPE!
Gegil. Daarna stilte. ROOS huilt zacht.

MOEDER

NOU WAAR BLIJVEN ZE DAN?! WANNEER KOMEN ZE ONS NOU HALEN?!
Opeens worden motoren gestart en een vrachtwagen rijdt weg. Verdwaasd kijken ROOS en haar OUDERS naar elkaar. Dan draait KAAT zich in tranen om:

KAAT

Ze hebben ons overgeslagen.
Totale ontlading. MOEDER huilt en kust haar KINDEREN.

13 in de oorlog | Aflevering 2 | Scène 24

Door de oorlog worden producten steeds schaarser in Nederland, maar thuis treft Gerard de Vries tot zijn verrassing een feestmaaltijd aan. Als hij hoort aan wie hij dat heeft te danken, krijgt hij geen hap meer door zijn keel.

DRAMA: INT. HUIS DE VRIES – WOONKAMER – AVOND


Plakjes van een grote leverworst worden afgesneden. Daarachter een volle fles met appelwijn en een mandje met witbrood. MOEDER DE VRIES neuriet, terwijl ze alle lekkernijen op tafel uitstalt. De voordeur gaat open.

VADER (O.S.)


Lijn twaalf rijdt niet meer. Ik moest dat hele pokke-eind lopen.
Vermoeid trekt VADER in de gang zijn jas en schoenen uit.

MOEDER


Dan zul je vast wel trek hebben. Kom maar gauw zitten.
VADER loopt de kamer binnen.

VADER


Nog even en het hele land staat stil. Dan kreperen we met z’n allen van de…
Hij staart naar de gedekte tafel.

VADER


… honger…
Opgewekt tilt MOEDER een deksel van een pan.

MOEDER


Kijk, krieltjes met echte jus. Allemaal voor jou, wij hebben al gegeten.
Aangenaam verrast gaat VADER zitten.

VADER


Maar Thea… hoe… hè?

MOEDER


Laat mij nou maar ritselen, dan komt het allemaal wel goed.
VADER prikt een krieltje aan een vork en neemt een hap.

VADER


Ooo… dit is gewoon… mmmm…
HANS komt de woonkamer ingeslenterd.

HANS


Lekker hè, vader. Van Werner.
VADER stopt met kauwen en kijkt stomverbaasd naar zijn vrouw die zichzelf een houding probeert te geven.

MOEDER


Ja uhh… Zo hebben wij er ook iets aan, die inkwartiering. Toch?
VADER spuugt de aardappelresten terug in de pan en duwt met éen beweging de lekkernijen van zich weg.

VADER


KOMT DAT ALLEMAAL VAN DIE MOF?!

HANS


’t Is best een aardige jongen, hoor.

VADER


AARDIGE JONGEN?! HIJ SCHIET MET EEN KANON ENGELSE VLIEGTUIGEN UIT DE LUCHT!

MOEDER


Alleen omdat hij moet. Hij zou ook veel liever thuis zitten.

VADER


DAN GAAT HIJ TOCH LEKKER! WIJ HOUDEN ‘M NIET TEGEN! OF BEN IK HIER SOMS DE ENIGE DIE WIL DAT ZE OPROTTEN?!… IK EN WILLEMINA?!
Hij kijkt naar de muur… die is leeg.

VADER


Hè?

MOEDER


Ik ehh… heb haar even opgeborgen, anders voelt Werner zich niet zo op z’n gemak.

VADER(door het dolle)


WAAR IS WILLEMINA?! WAAR IS MIJN WILLEMINA?!
Als een bezetene zoekt hij de kamer af en trekt laden open.

PRESENTATRICE (V.O.)


Ook al is er nog maar weinig protest, toch vinden veel Nederlanders de Duitse bezetting maar niets.

13 in de oorlog | Aflevering 1 | Scène 33 tot 46

Het bombardement van Rotterdam wordt beschreven vanuit meerdere, door elkaar vloeiende perspectieven van archiefbeelden met voiceover, drama-scènes en een presentatrice op locatie.

DRAMA: INT. HUIS VERWEIJ – KEUKEN & GANG


(…) BEGIN SEQUENTIE: Plotseling beginnen ook vlakbij angstaanjagende sirenes te loeien die onder de komende scenes blijven doorgaan.

CATHERINA


Naar de gangkast. Vlug.
DIRK schiet van zijn stoel en vliegt met zijn MOEDER de keuken uit.

ARCHIEF: FORMATIE HEINKEL BOMMENWERPERS


Een formatie van HEINKEL bommenwerpers komt dreigend onder een diep gebrom aangevlogen.

PRESENTATRICE (V.O.)(luid)


Op 14 mei 1940 vliegen er 54 bommenwerpers naar Rotterdam.

LOCATIE: EXT. BOVENOP LAUWERSKERK


De PRESENTATRICE staat bovenop de toren die uitkijkt over de stad en wijst naar het oosten, vanwaar het geronk steeds luider wordt.

PRESENTATRICE


Daar komen ze vandaan. Uit het oosten.

ARCHIEF: DUITSE BOMMENWERPERS BOVEN NEDERLANDSE BODEM


Onder de Duitse bommenwerpers trekt het landschap voorbij.

PRESENTATRICE (V.O.)


De zwaarste bommenwerpers die Duitsland heeft.

DRAMA: INT. HUIS VERWEIJ – GANGKAST


Het vliegtuiggebrom is oorverdovend geworden. Moeder CATHERINA en DIRK zitten angstig weggedoken in de voorraadkast onder de trap. De hele omgeving lijkt te beven.

DIRK


Waar is papa nou?
CATHERINA trekt hem stevig tegen zich aan. Alle potjes en blikjes op de planken staan te trillen.

LOCATIE: EXT. BOVENOP LAUWERSKERK


De PRESENTATRICE wijst naar het hele gebied tussen Kralingen en station Hofplein.

PRESENTATRICE


En vanaf daar, Kralingen, helemaal tot aan station Hofplein, daar gebeurt het…

ARCHIEF: PILOOT OPENT BOMMENLUIK


Een piloot drukt op een knop en het bommenluik gaat open. Met een hoog gefluit vallen de bommen omlaag.

DRAMA: INT. HUIS VERWEIJ – GANGKAST


Boven het luchtalarm uit, boven het geronk van de vliegtuigen uit, klinkt het schelle gefluit. CATHERINA trekt het hoofd van DIRK nog steviger tegen zich aan. Een glazen jampotje dreigt van een plank af te trillen.

LOCATIE: EXT. BOVENOP LAUWERSKERK


Ook de PRESENTATRICE luistert naar het zware gebrom, het luchtalarm en het hoge gefluit.

ARCHIEF: BOMEXPLOSIE IN HUIZENBLOK


Opeens van heel dichtbij een daverende bomexplosie.

DRAMA: INT. HUIS VERWEIJ – GANGKAST


Alle muren en de vloer schudden. Kalkwolken vliegen naar beneden. In de verte het geluid van brekend glas en neerkomende brokstukken. DIRK krimpt ineen en zoekt bescherming bij zijn moeder.
BOEMMM! Weer een explosie. Enkele planken komen los van de muur.

ARCHIEF: VALLENDE BOMMEN EN EXPLOSIES IN DE STAD


Vele bommen vallen naar beneden en achter elkaar klinken er explosies in de stad: BOEMMM! BOEMMM!

PRESENTATRICE (V.O.) (roept erbovenuit)


Precies om zeven minuten voor half twee begint het bombardement van Rotterdam. En het duurt maar dertien minuten.

LOCATIE: EXT. BOVENOP LAUWERSKERK


PRESENTATRICE (luid)


Maar daarin worden wel 97 duizend kilo bommen gegooid. Dat zijn wel twee bommen per seconde. Brisantbommen. Die in duizenden gloeiend hete scherven uiteenspatten. En alles, maar dan ook alles in de fik zetten.

DRAMA: INT. HUIS VERWEIJ – GANGKAST


Overal rook en stof. Bommen blijven neerkomen. Alle planken met blikken en potten zijn op de grond gevallen.

DIRK (huilt)


Het moet stoppen, mama.

Ik wil dat het stopt!
BOEMMM! Een voltreffer. Planken vallen naar beneden en DIRK en CATHERINA worden aan het zicht onttrokken.

EINDE SEQUENTIE.

Het geluid van de bommenwerpers is verdwenen. Een langgerekte sirene geeft het sein veilig. Het enige geluid is nu het geloei van een vuurstorm. (…)